Thuiszitters in Amsterdam: een crisis van erbij horen

Onderzoek naar thuiszitters in PO, VO en MBO

Dit onderzoek, gepubliceerd in Advances in Social Sciences Research Journal (Vol. 13 No. 05, 2026), richt zich op kinderen en jongeren in Amsterdam die effectief thuis moeten blijven door langdurige schoolabsentie, uitsluiting of het ontbreken van een veilige en passende plaats in het onderwijs. Auteur is Carl Hermann Dino Steinmetz (Expats & Immigrants B.V. & Stichting Pak mijn Hand).

Amsterdam telt meer dan 107.500 leerlingen in primair en voortgezet onderwijs — ruim 60.500 in het PO en bijna 47.000 in het VO. Daarnaast volgen naar schatting 34.000 tot 40.000 jongeren een MBO-opleiding in de stad.

1.183 kinderen thuis in 2025

In 2025 waren 1.183 kinderen in Amsterdam langer dan vier weken niet naar school — een stijging ten opzichte van 1.063 in 2024 en 1.046 in 2022. Na relatieve stabiliteit tussen 2016 en 2021 is sinds het schooljaar 2021–2022 een duidelijke opwaartse trend zichtbaar.

Kinderen gelden als niet-schoolgaand wanneer ze vier weken of langer ongeoorloofd afwezig zijn, of wanneer ze niet zijn ingeschreven bij een onderwijsinstelling.

Ook het MBO: uitval boven de 10%

In het MBO laat zich een vergelijkbaar patroon zien. In het schooljaar 2022–2023 bedroeg het uitvalpercentage in Amsterdam meer dan 10%. Van de ruim 12.000 studenten die toen een MBO-opleiding startten, maakten 1.266 die opleiding niet af.

Jongeren die stoppen zonder startkwalificatie (HAVO, VWO of MBO-2) lopen een hoger risico op werkloosheid, sociale uitsluiting en achterstand op de arbeidsmarkt.

• Verkeerde studiekeuze of mismatch met verwachtingen
• Persoonlijke en sociaaleconomische problemen (schulden, huisvesting, mentale veerkracht)
• Problemen bij de overgang van VO of speciaal onderwijs naar MBO
• Spannende arbeidsmarkt: vroegtijdig instappen in werk zonder diploma
• Onvoldoende begeleiding in de eerste maanden van de opleiding

Structurele oorzaken, niet alleen individueel gedrag

Het onderzoek betoogt dat langdurige absentie niet vooral een individueel of ouderlijk probleem is, maar een indicator van systeemdruk: tekorten in passend onderwijs, wachtlijsten, zwakke overgangen, lerarentekorten en hoog ziekteverzuim onder personeel.

Geschat wordt dat 20% tot 40% van de thuiszitters hoogbegaafd is — een opvallende subgroep die vaak niet de juiste ondersteuning krijgt. Formele inschrijving betekent bovendien niet automatisch echte deelname.

Extra kwetsbaar: kinderen met een migratieachtergrond

Bijzondere aandacht gaat uit naar kinderen van immigranten, vluchtelingen en expats. Casestudy's — van onder meer Marokkaanse, Iraakse, Braziliaanse, Amerikaans-Syrische, Eritreaans-Italiaanse en Iraanse kinderen — laten patronen zien van pesten, onveilige schoolklimaat, etnische en religieuze stereotypering, onvoldoende erkenning van beperkingen en reacties die verantwoordelijkheid bij gezinnen leggen in plaats van bij scholen.

Stichting Pak mijn Hand wordt in het onderzoek genoemd als organisatie die in meerdere gevallen nieuwe kansen heeft geholpen creëren — zoals bij een 11-jarige Marokkaanse jongen die meer dan twaalf maanden thuiszat en met hulp van de stichting uiteindelijk toegang kreeg tot VWO.

Een crisis van belonging

Amsterdam's onderwijs presteert in brede zin sterk, maar is onvoldoende inclusief voor een significante groep kwetsbare leerlingen. Langdurige thuiszitterschap moet worden begrepen als een crisis van belonging — niet alleen als een probleem van aanwezigheid.

Duurzame oplossingen vragen om vroege signalering, uitbreiding van passend onderwijs, anti-discriminatiegaranties, betere begeleiding bij overgangen (vooral naar het MBO), en sterkere samenwerking tussen scholen, gemeente, gezinnen en organisaties zoals Stichting Pak mijn Hand.